26 Mất ngủ kéo dài (từ ba đêm một tuần trở lên, kéo trên ba tháng) thì trước hết làm liệu pháp nhận thức hành vi cho chứng mất ngủ, đừng uống thuốc ngủ lâu dài ngay từ đầu

Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh tâm thần của Ủy ban Y tế Quốc gia TQ năm 2020 nêu các dấu hiệu chẩn đoán rối loạn giấc ngủ theo phân loại quốc tế: khó vào giấc, ngủ rồi dễ tỉnh hoặc tỉnh sớm, ban ngày mệt và khó làm việc. Các triệu chứng này phải xuất hiện ít nhất 3 lần một tuần và kéo dài ít nhất 3 tháng. Dưới 3 tháng thì gọi là rối loạn giấc ngủ ngắn hạn. Hướng dẫn xếp liệu pháp nhận thức hành vi là điều trị hàng đầu, gồm 5 phần: hạn chế giấc ngủ, kiểm soát kích thích, liệu pháp nhận thức, luyện thư giãn và vệ sinh giấc ngủ, thường 6 đến 8 tuần một đợt. Hướng dẫn cho rằng hiệu quả ngắn hạn của liệu pháp này tương đương thuốc, còn về lâu dài thì tốt hơn thuốc. Hướng dẫn cũng ghi rõ thuốc ngủ thường không dùng liên tục quá 4 tuần; nếu muốn dùng tiếp thì đánh giá lại mỗi tháng một lần. Hướng dẫn của Hội Bác sĩ Hoa Kỳ năm 2016 khuyến nghị mạnh rằng người lớn bị mất ngủ mạn tính nên làm liệu pháp này trước. Nếu chỉ làm liệu pháp này mà không hiệu quả, hãy bàn với bác sĩ về việc dùng thuốc ngắn hạn. Một phân tích gộp 20 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, tổng 1.162 người, cho thấy sau điều trị thời gian vào giấc giảm 19,03 phút (KTC 95%: 14,12–23,93). Thời gian tỉnh giấc sau khi đã ngủ giảm 26,00 phút (15,48–36,52). Tỷ lệ thời gian ngủ thực sự trên tổng thời gian nằm giường (hiệu quả giấc ngủ) tăng 9,91% (8,09%–11,73%). Tổng thời gian ngủ chỉ tăng 7,61 phút, không có ý nghĩa thống kê (−0,51 đến 15,74). Các nghiên cứu đều không báo cáo hậu quả bất lợi. Một phân tích khác tổng hợp 30 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về độ bền hiệu quả: so với người không điều trị, mức cải thiện mức độ mất ngủ thu hẹp theo thời gian. Ở 3 tháng g = 0,64, 6 tháng 0,40, 12 tháng 0,25. Hiệu quả yếu dần, nhưng các tác giả cho rằng trong vòng một năm vẫn có ý nghĩa lâm sàng. Làm trên mạng: một phân tích gộp 11 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, 1.460 người, cho thấy các chỉ số giấc ngủ đều được cải thiện, cỡ hiệu quả g từ 0,21 đến 1,09. Các tác giả nói kết quả này tương đương với học trực tiếp, và liệu trình càng dài, có người theo dõi càng nhiều thì hiệu quả càng lớn. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên mạng với 1.711 người, nhóm đối chứng chỉ nhận tài liệu vệ sinh giấc ngủ, cho thấy người làm liệu pháp số hóa có chất lượng cuộc sống liên quan đến giấc ngủ cải thiện rõ rệt, thể trạng và tình trạng tâm lý ban ngày cải thiện nhẹ. Về thuốc ngủ: một phân tích tổng hợp 24 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, 2.417 người trên 60 tuổi bị mất ngủ. Mỗi thử nghiệm dùng thuốc ít nhất 5 đêm. So với giả dược, người dùng thuốc ngủ thêm 25,2 phút ngủ mỗi đêm và thức giấc giữa đêm ít hơn 0,63 lần. Cứ 13 người dùng thuốc thì có 1 người ngủ tốt hơn. Cứ 6 người dùng thuốc thì có 1 người bị tác dụng phụ (NNH 6; 4,7 đến 7,1). Tác dụng phụ về trí nhớ và tư duy xảy ra gấp 4,78 lần so với giả dược (OR 4,78; 1,47–15,47). Mệt mỏi ban ngày gấp 3,82 lần (OR 3,82; 1,88–7,80).