21 Đi nước ngoài, du lịch và an toàn ở nước ngoài

Bộ Ngoại giao công bố các mức nhắc nhở an toàn ở nước ngoài tùy theo độ rủi ro. Từ thấp lên cao đại khái có bốn mức: "chú ý an toàn", "tăng cường đề phòng an toàn", "cân nhắc trước khi đến" và "tạm thời đừng đến". Quy định mới thi hành từ ngày 15/9/2026 đã đưa cả nghĩa vụ của cá nhân vào văn bản hành chính. Nguyên văn quy định: "Công dân Trung Quốc phải quan tâm nhắc nhở an toàn nước ngoài và cảnh báo rủi ro an toàn điểm đến du lịch, tránh đến và lưu lại quốc gia hoặc vùng rủi ro cao". Quy định mới cũng yêu cầu cơ quan quản lý di dân (nơi cấp giấy tờ xuất nhập cảnh và quản lý cửa khẩu) phải nhắc nhở người chuẩn bị đi đến vùng rủi ro cao khi cấp giấy tờ và khi kiểm tra xuất cảnh. Nguyên văn điều này nêu rõ: "Đối với công dân Trung Quốc chuẩn bị đến quốc gia hoặc vùng có mức rủi ro cao nhất hoặc phát sinh nhiều vụ việc đe dọa nghiêm trọng an toàn thân thể, khi cần thiết phải khuyên ngăn họ đến đó" (TQ)

Bộ Ngoại giao duy trì một đường dây nóng khẩn cấp về bảo hộ và dịch vụ lãnh sự toàn cầu, có người trực 24 giờ mỗi ngày. Nếu ở trong nước, bạn bấm số 12308. Nếu ở nước ngoài, bạn bấm số +86-10-12308 hoặc +86-10-65612308. Kể từ khi mở vào năm 2014 đến nay, đường dây này đã tiếp nhận cộng dồn hơn 3 triệu cuộc gọi. Cùng thời gian đó, Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện ở nước ngoài đã xử lý hơn 500 nghìn vụ việc bảo hộ lãnh sự các loại (TQ)

Khi bạn bị bắt giữ, cơ quan lãnh sự có thể làm những việc sau. Họ xác minh tình hình với cơ quan quản lý của nước sở tại và yêu cầu xử lý công bằng theo pháp luật. Nguyên văn điều lệ quy định: "theo luật của nước sở tại và điều ước quốc tế mà nước ta và nước sở tại ký kết hoặc cùng tham gia, thăm hỏi hoặc liên lạc với họ, nắm bắt nhu cầu liên quan của họ, yêu cầu cơ quan hữu quan của nước sở tại đối xử nhân đạo và công bằng với công dân Trung Quốc đó". Nói một cách dễ hiểu, cơ quan lãnh sự sẽ chiếu theo luật địa phương và các điều ước mà hai nước đã ký kết để đến thăm bạn, giữ liên lạc. Cán bộ cũng hỏi xem bạn cần gì, đồng thời yêu cầu phía địa phương đối xử với bạn theo chuẩn mực nhân đạo và công bằng. Khi tòa xét xử, cán bộ có thể dự thính phiên tòa và yêu cầu bảo đảm quyền tố tụng cho bạn. Nếu bạn bị thương hoặc gặp thiên tai, cơ quan lãnh sự có thể hối thúc địa phương cứu nạn khẩn cấp, cũng như giúp thân nhân xử lý phần hậu quả sau đó. Nhưng phần phí tổn điều lệ viết rõ không kém: "Công dân Trung Quốc, pháp nhân, tổ chức phi pháp nhân trong quá trình bảo hộ và hỗ trợ lãnh sự, được bên thứ ba cung cấp ăn ở, đi lại, y tế và vật tư, dịch vụ khác, phải trả phần phí do bản thân gánh". Chi phí ăn ở, đi lại, y tế mà người khác ứng trước, phần nào thuộc trách nhiệm của bạn thì bạn vẫn tự chi trả (TQ)

Chi phí khám chữa bệnh ở nước ngoài bạn phải tự bỏ tiền túi. Bảo hiểm y tế trong nước gần như không thanh toán khi bạn ở nước ngoài. Cơ quan bảo hộ lãnh sự cũng không ứng trước khoản tiền này , xem mục 3 (bảo hộ lãnh sự làm được gì, không làm được gì). Căn cứ theo điều 26 của điều lệ. Thứ thực sự có thể làm khánh kiệt cả một gia đình không phải là tiền khám ngoại trú, mà là chi phí nằm viện sau chấn thương nặng và tiền chuyển viện y tế. Việc đưa người bệnh từ bệnh viện nước ngoài về nước phải dùng chuyên cơ riêng hoặc có đội ngũ y tế hộ tống, thuộc nhóm tốn kém nhất trong các khoản tự chi trả. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ, việc chuyển viện khẩn cấp một bệnh nhân từ vùng xa xôi đến bệnh viện chất lượng cao có thể tốn hơn 10 vạn đô la Mỹ nếu tự thanh toán. Vì vậy khi mua bảo hiểm, bạn hãy ưu tiên nhìn vào hai hạn mức. Thứ nhất là hạn mức chi phí y tế ở nước ngoài. Thứ hai là hạn mức chuyển viện y tế khẩn cấp và đưa về nước, tức khoản tiền tối đa mà bên bảo hiểm chi trả khi cần chuyển viện hoặc đưa người về (TQ và Mỹ)

Cách cơ quan chức năng định tính loại vụ việc này rất rõ ràng. Những năm gần đây xuất hiện tình trạng "bị lừa ra nước ngoài hoặc bịa lý do để xuất cảnh trái phép nhằm tham gia các hoạt động phạm pháp như cờ bạc xuyên biên giới, lừa đảo qua mạng viễn thông, đe dọa nghiêm trọng an toàn tính mạng và tài sản của nhân dân". Nói gọn là bị người khác lừa đi, hoặc tự bịa lý do trốn ra nước ngoài để làm cờ bạc và lừa đảo trực tuyến. Quy định mới nhắm vào vấn đề này và siết chặt ở cả hai đầu. Ở đầu xuất cảnh, điều khoản nêu rõ: "lý do xin xuất cảnh, nhập cảnh, lưu trú phải chân thực và hợp pháp". Nếu nộp giấy tờ giả mạo hoặc khai báo gian dối, cơ quan quản lý di dân có quyền từ chối cấp giấy tờ và không cho phép bạn xuất cảnh. Ở đầu về nước, quy định nêu: "công dân Trung Quốc ở nước ngoài tham gia hoạt động phạm pháp, gây phương hại đến an ninh và lợi ích quốc gia, có thể…… bị quyết định không cho phép xuất cảnh trong thời hạn từ 6 tháng đến 3 năm kể từ ngày về nước". Người nào có hành vi lừa đảo để lấy giấy tờ xuất nhập cảnh hoặc xuất nhập cảnh trái phép mà bị giam hành chính, thì cũng không được phép xuất cảnh từ 6 tháng đến 3 năm (TQ)

Căn cứ theo "Thông báo về việc quy phạm giao dịch rút tiền mặt giá trị lớn ở nước ngoài bằng thẻ ngân hàng" của Cục Quản lý Ngoại hối Nhà nước (văn bản số Hối phát [2017] số 29, thi hành từ 1/1/2018). Điều 1: "Cá nhân dùng thẻ ngân hàng trong nước rút tiền mặt tại nước ngoài, tổng số tiền trên các thẻ (gồm cả thẻ phụ) trong mỗi năm dương lịch không vượt quá tương đương 10 vạn nhân dân tệ. Vượt quá hạn mức năm, năm nay và năm sau sẽ bị tạm dừng việc dùng thẻ ngân hàng trong nước rút tiền mặt ở nước ngoài". Khoản 2: "cá nhân không được thông qua việc mượn thẻ người khác hoặc cho mượn thẻ nhằm trốn tránh hay tiếp tay trốn tránh quản lý". Điều 2: Cục Ngoại hối gửi danh sách tạm dừng hằng ngày cho ngân hàng, ngân hàng phải tạm dừng chức năng này chậm nhất từ 17 giờ cùng ngày giờ Bắc Kinh. Điều 3: người trong danh sách có thể mang giấy tờ đến Cục Ngoại hối tra cứu chi tiết. Điều 4: hạn mức thẻ ngoại tệ từ tương đương 1000 USD điều chỉnh thành 1 vạn nhân dân tệ; thẻ nhân dân tệ giữ nguyên mức mỗi thẻ mỗi ngày không quá tương đương 1 vạn tệ. Điều 6: ngân hàng, tổ chức thanh toán thẻ và cá nhân vi phạm sẽ bị phạt. Trả lời phỏng vấn, Cục Ngoại hối làm rõ: Thông báo không ảnh hưởng việc quẹt thẻ chi tiêu ở nước ngoài. Các khoản ăn, ở, đi lại, mua sắm phục vụ du lịch, công tác, du học đều là giao dịch vãng lai, có thể quẹt thẻ, không trừ vào hạn mức mua ngoại tệ 5 vạn USD mỗi năm của cá nhân. Hạn mức năm được tính toán từ dữ liệu các tổ chức, vì kiểm soát thời gian thực làm chậm giao dịch nên "áp dụng biện pháp kiểm soát có độ trễ". Thống kê năm 2016 có 81% số giao dịch rút tiền mặt bằng thẻ ngân hàng trong nước ở nước ngoài dưới 3 vạn tệ. Mang tiền mặt xuất nhập cảnh lại có quy định riêng. Tờ khai mới của hải quan từ 1/4/2025 ghi phía sau: "Mỗi người mỗi lần xuất nhập cảnh mang theo nhân dân tệ không được vượt quá 20000 tệ". Nhập cảnh mang tiền mặt ngoại tệ, "vượt quá tương đương 5000 đô la Mỹ phải khai báo bằng văn bản với hải quan". Khi xuất cảnh mang từ trên 5000 đến 1 vạn USD, phải đến ngân hàng xin cấp "Giấy phép mang ngoại hối xuất cảnh", rồi khai báo hải quan. Vượt quá 1 vạn USD, phải tìm Cục Quản lý Ngoại hối cấp giấy. Quy định của Cục Ngoại hối ghi rõ, người xuất cảnh "về nguyên tắc không được mang tiền mặt ngoại tệ vượt quá tương đương 10000 đô la Mỹ xuất cảnh". Biện pháp quản lý hành lý của hải quan quy định, mang tiền mặt vượt định mức, xuất nhập cảnh đều phải khai báo văn bản. Khi hải quan bắt đầu kiểm tra mà chưa khai báo xong văn bản thì coi như không khai báo. Không khai báo nhưng không giấu giếm, hải quan sẽ cảnh cáo, có thể phạt tiền dưới 20% giá trị. Giấu giếm, ngụy trang hoặc khai báo gian dối, coi là buôn lậu, tịch thu tiền mặt, còn có thể phạt tiền dưới mức tương đương (TQ)

Nếu chẳng may bị mất hộ chiếu, cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài có thể cấp giấy tờ đi lại để bạn về nước, nhưng bạn phải chứng minh được nhân thân của mình. Nếu trong tay bạn có sẵn ảnh chụp rõ nét trang thông tin hộ chiếu, trang thị thực cùng lịch sử xuất nhập cảnh, tốc độ làm thủ tục cấp đổi sẽ nhanh hơn rất nhiều. Đồng thời bạn phải đến cơ quan công an địa phương trình báo trước để lấy biên nhận tiếp nhận tin báo. Nhiều quốc gia đòi hỏi giấy này khi kiểm tra xuất cảnh và thanh toán bảo hiểm. Đầu mối liên hệ với cơ quan lãnh sự chính là hai số điện thoại bảo hộ lãnh sự mà bạn đã lưu ở mục 2 (TQ)

Cái gọi là "bằng lái xe quốc tế" (IDP) thực chất chỉ là bản dịch có giá trị công nhận lẫn nhau giữa các quốc gia tham gia "Công ước về Giao thông Đường bộ" năm 1949. Bản công ước này được ký ngày 19/9/1949 tại Geneva và có hiệu lực từ ngày 26/3/1952. Hiện tại công ước có 103 bên ký kết (gồm các quốc gia và vùng lãnh thổ). Đại lục Trung Quốc không nằm trong danh sách này, do đó Trung Quốc không cấp loại giấy phép lái xe quốc tế đó. Mọi cơ sở trong nước quảng cáo "làm dịch vụ bằng lái quốc tế" đều không có giá trị pháp lý. Nước nào cũng có quy định riêng. Có nơi nhận bằng lái Trung Quốc kèm bản dịch công chứng, có nơi bắt đổi sang bằng lái địa phương, và có nơi hoàn toàn không nhận

Năm 2018, Trung Quốc đã bãi bỏ giấy phép gia nhập ngành đối với các tổ chức môi giới xuất nhập cảnh vì mục đích cá nhân (mở công ty môi giới không cần phải xin phê duyệt trước). Sau đó số lượng công ty tăng lên nhanh chóng. Văn bản ghi nhận tình trạng "không nắm rõ số lượng cơ sở, một số đơn vị làm dịch vụ trái phép, xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người xuất nhập cảnh", đến mức cơ quan chức năng cũng không đếm xuể có bao nhiêu cơ sở đang hoạt động. Từ ngày 15/9/2026, loại hình môi giới này được chuyển sang cơ chế quản lý đăng ký. Tổ chức môi giới phải làm thủ tục đăng ký với cơ quan quản lý di dân địa phương trong vòng 15 ngày kể từ ngày thành lập. Các cơ sở đã hoạt động từ trước phải làm thủ tục bổ sung trong vòng 90 ngày kể từ ngày quy định có hiệu lực. Văn bản cấm rõ ràng những nhóm hành vi sau. Thứ nhất là "phát tán thông tin giả mạo, hoặc thu hút khách hàng thông qua hình thức tuyên truyền phóng đại, gây hiểu lầm". Thứ hai là "cung cấp hoặc tiếp tay cung cấp tài liệu giả mạo, tiếp tay cho người khác làm trái quy định về thị thực, giấy tờ cư trú, hộ chiếu và các giấy tờ hay thủ tục xuất nhập cảnh khác". Thứ ba là "tiết lộ, mua bán hoặc cung cấp trái phép…… quyền riêng tư cá nhân hay thông tin cá nhân". Thứ tư là "tổ chức hoặc tiếp tay cho người khác thực hiện các hoạt động vi phạm pháp luật xuyên biên giới". Các doanh nghiệp và tổ chức nước ngoài không được phép cung cấp dịch vụ môi giới loại này trong lãnh thổ nội địa Trung Quốc (TQ)

Người đứng tên xuất thư mời phải chịu trách nhiệm về tính xác thực của nội dung. Nguyên văn điều khoản quy định: "cá nhân xuất thư mời giả mạo hoặc giấy tờ đơn từ khác giúp người khác xin xuất nhập cảnh, lưu trú, sẽ bị cơ quan quản lý di dân phạt từ 5000 tệ trở lên đến 1 vạn tệ trở xuống; nếu có thu nhập bất hợp pháp thì tịch thu khoản thu nhập bất hợp pháp đó". Trường hợp công ty, tổ chức xuất tài liệu giả mạo, mức phạt tiền là từ 1 vạn tệ trở lên đến 5 vạn tệ trở xuống. Đồng thời người quản lý chịu trách nhiệm trực tiếp và các nhân sự trực tiếp liên quan khác (gồm lãnh đạo phụ trách và nhân viên thụ lý) sẽ bị phạt riêng từ 5000 tệ trở lên đến 1 vạn tệ trở xuống (TQ)

Khi công dân Trung Quốc bị mất tích ở nước ngoài, thân nhân có thể yêu cầu cơ quan ngoại giao tại nước sở tại hỗ trợ. Nguyên văn điều lệ quy định: "cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài phải cung cấp phương thức báo án tại địa phương cùng các thông tin khác để nhận cứu trợ". Sau khi cảnh sát địa phương thụ lý và lập án, cơ quan lãnh sự sẽ đôn đốc họ xử lý kịp thời. Tuy nhiên những hỗ trợ này có khởi động được hay không còn tùy vào việc ở trong nước có ai nắm được bạn đáng lẽ đang ở đâu và hẹn liên lạc vào lúc nào hay không (TQ)

Nhật Bản phân loại thuốc theo thành phần. Thuốc chứa quá 10% pseudoephedrine được tính là "nguyên liệu chất kích thích". Chứa trên 1% codeine được tính là thuốc mê. Cả hai loại này đều phải xin giấy phép từ Vụ Kiểm soát Ma túy thuộc Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi trước khi nhập cảnh, chậm nhất là 14 ngày. Người dùng phải tự mang theo, không được gửi bưu điện hay nhờ người nhà mang hộ. Các loại thuốc an thần như diazepam, triazolam nếu mang dưới một tháng sử dụng thì không cần xin phép. Thuốc thông thường cũng có giới hạn: thuốc kê đơn tối đa một tháng, thuốc khác tối đa hai tháng. Nếu vượt quá, bạn phải làm "Giấy xác nhận nhập khẩu" trước. Nguyên văn cảnh báo của Đại sứ quán Trung Quốc tại Nhật Bản là: mang thuốc trái phép vào Nhật Bản, "người vi phạm sẽ bị phạt tiền, tạm giữ, thậm chí phạt tù và hàng hóa vi phạm sẽ bị tịch thu". Theo quy định của Cục Khoa học Y tế Singapore (HSA): với thuốc không chứa thành phần kiểm soát, được mang tối đa 3 tháng sử dụng. Phải mang theo bản sao đơn thuốc hoặc giấy bác sĩ. Thuốc phải để trong bao bì gốc, dán nhãn của nhà thuốc. Với thuốc chứa thành phần bị kiểm soát, phải nộp hồ sơ xin phép trước ít nhất 2 tuần. Lượng dùng trên 3 tháng tuyệt đối không được mang vào, cả thuốc dạng kẹo cao su cũng vậy. Chỉ được phép mang thuốc hộ người thân trực hệ nếu đó là thuốc kê đơn của chính họ. Thuốc không đúng quy định sẽ bị tịch thu, và có thể bị xử lý. Ở phía Trung Quốc, Luật Hải quan yêu cầu cá nhân mang đồ dùng xuất nhập cảnh phải "trong giới hạn số lượng hợp lý để tự dùng". Thuốc mê và thuốc hướng thần loại một, nếu có chứng nhận chẩn đoán của bệnh viện và giấy tờ tùy thân, có thể mang số lượng không quá liều lượng tối đa của một đơn thuốc. Hải quan sẽ cho qua theo nguyên tắc tự dùng, hợp lý (TQ)

Bộ Nông nghiệp và Nông thôn cùng Tổng cục Hải quan đã công bố danh sách đồ vật cấm mang vào năm 2021. Hành lý xách tay, ký gửi, gửi bưu điện, chuyển phát nhanh và mua trực tiếp qua thương mại điện tử xuyên biên giới đều áp dụng quy định này. Với khách du lịch thông thường, cần chú ý mấy nhóm sau. Nhóm 1 là thịt, nguyên văn ghi "các loại thịt (sống hoặc chín) (bao gồm cả nội tạng) và các sản phẩm của chúng", danh sách này không có ngoại lệ cho bất kỳ hình thức đóng gói nào. Nhóm 2 là sữa và trứng, bao gồm kem, bơ, phô mai, sữa đặc, trứng bắc thảo, trứng muối, sốt mayonnaise. Nhóm 3 là "trái cây, rau quả tươi" và hoa cắt cành tươi. Nhóm 4 là hạt giống, cây giống và các vật liệu thực vật khác có thể sinh sôi nảy nở. Nhóm 5 là động vật sống, trừ chó mèo. Tổ yến cũng bị cấm, ngoại trừ tổ yến đóng hộp đã được tiệt trùng thương mại. Điều 29 Luật Kiểm dịch động thực vật xuất nhập cảnh ghi rõ, đồ vật trong danh sách mang vào lãnh thổ sẽ bị "xử lý trả lại hoặc tiêu hủy". Bạn có thể mang sản phẩm động thực vật ngoài danh sách, nhưng vẫn phải khai báo. Biện pháp quản lý hành lý của hải quan quy định, mang động thực vật, sản phẩm động thực vật thì phải khai báo văn bản cho hải quan. Khi hải quan bắt đầu kiểm tra mà chưa khai báo xong văn bản thì coi như không khai báo. Nguyên văn biện pháp cũng nói: "Nếu không rõ quy định hải quan hoặc không biết chọn luồng nào, cần chọn luồng đỏ". Hình phạt cho việc không khai báo nằm ở Điều 39 Luật Kiểm dịch, theo đó sẽ bị phạt tiền vì "không báo kiểm dịch". Điều 59 của Điều lệ thi hành Luật Kiểm dịch quy định mức phạt tiền này là dưới 5000 nhân dân tệ (TQ)