4 Đừng lãng phí thời gian

Khi gộp 94 lượt kiểm tra độc lập lại tính, người viết trước ý định thành câu "nếu... thì..." có tỷ lệ đạt mục tiêu cao hơn. Trong tâm lý học, kiểu viết này gọi là ý định thực hiện (implementation intention). Độ lớn hiệu ứng d = 0,65, tính từ vừa tới lớn. Nó có tác dụng ở ba khâu: bạn bắt tay làm, bạn đứng vững lúc bị quấy rầy, và bạn rút ra khỏi những việc vốn không làm xong được.

Khi gộp nhiều nghiên cứu về ý định thực hiện lại tính, câu "nếu... thì..." định trước cũng giúp người rút khỏi việc vốn không làm xong được. Nguyên văn gọi là disengagement from failing courses of action. Thời gian tiết kiệm được chính là phần bạn vốn còn tiếp tục đầu tư vào.

Tiền, sức lực và thời gian đã đầu tư vào khiến người muốn tiếp tục hơn. Trong tâm lý học, điều này gọi là hiệu ứng chi phí chìm (sunk cost). Gộp 98 bộ dữ liệu lại tính, phân tích xác nhận khuynh hướng này tồn tại ổn định. Bạn tránh được khuynh hướng này thì sẽ không vì "không muốn lãng phí" mà tiếp tục đổ thời gian vào.

Sinh viên dự tính 33,9 ngày xong luận văn, nhưng thực tế dùng 55,5 ngày. Chỉ 29,7% người xong đúng theo ước tính của mình. Người nghiên cứu yêu cầu một nhóm khác trước hết gắn kinh nghiệm quá khứ với việc trước mắt, rồi mới ước. Tỷ lệ xong đúng hạn của nhóm này tăng từ 29,3% của nhóm đối chiếu lên 60,0%. Kiểu lạc quan ước thời gian ngắn đi không còn xuất hiện trên nhóm này.

Hai cuộc khảo sát lần lượt có 958 người và 292 người. Kết quả là cuộc họp có gửi chương trình trước thì người tham gia dễ thấy hơn rằng cuộc họp đó có hiệu quả, và quan hệ này đứng vững về mặt thống kê. Một thí nghiệm khác có 55 nhóm họp ngồi và 56 nhóm họp đứng. Họp ngồi dài hơn 34%. Quyết định hai kiểu họp làm ra thì chất lượng không khác nhau.

Hai cuộc khảo sát trên nhân viên làm từ 35 giờ trở lên mỗi tuần, lần lượt 676 người và 304 người. Họp chiếm bao nhiêu thời gian thì ảnh hưởng tới thái độ làm việc và cảm giác hạnh phúc không cố định, mà còn tùy hai việc: họp có tốt không, và vị trí này phụ thuộc người khác nhiều cỡ nào. Một nghiên cứu khác cho người ghi nhật ký một tuần liền. Kết quả là trong ngày họp càng nhiều lần thì mệt mỏi và khối lượng việc tự cảm nhận càng cao. Thời gian bạn tiết kiệm được bằng chính độ dài cuộc họp bạn cắt.

Lúc ước thời gian làm, người không tự chia một việc gồm nhiều phần thành nhiều mảng. Ví dụ viết tổng quan tài liệu, viết phần thảo luận, sắp xếp tài liệu tham khảo, đó vốn là mấy việc. Bạn liệt kê việc con ra trước rồi ước thì bớt phạm được tật ước thời gian ngắn đi. Tật đó gọi là sai lầm lập kế hoạch (planning fallacy). Chia xong, mỗi bước nhỏ trở thành một động tác bạn có thể bắt đầu ngay, nên trì hoãn cũng ít đi. Trong nghiên cứu, yếu tố báo trước trì hoãn rõ nhất gồm cảm giác chán ghét việc này, và nhiệm vụ bị đẩy về sau.

Sinh viên có hạn chót bên ngoài thì 80,6% xong trước hạn. Chỉ 38,7% người xong trong thời gian mình dự tính. Khi nào xong gần như chạy theo hạn chót, hệ số tương quan r = 0,82. Số này càng gần 1 thì bám càng sát. Với dự tính của bản thân chỉ liên hệ rất yếu.

Một phân tích gộp 691 hệ số tương quan cho thấy mấy thứ liên hệ mạnh và ổn định với trì hoãn. Đó là mức việc khiến người ta chán ghét, khoảng cách tới hạn chót, cảm giác tự hiệu lực (thấy mình làm được), tính bốc đồng, và tính tận tâm. Dưới tính tận tâm còn có tự kiểm soát, dễ phân tâm, tính ngăn nắp và động cơ thành tựu. Còn tính dễ xúc động tiêu cực, tính nổi loạn và tìm cảm giác mạnh chỉ liên hệ rất yếu với trì hoãn. Tác giả dùng lý thuyết động cơ thời gian để giải thích nhóm kết quả này. Sức hút hiện tại của một việc nhanh chóng nhỏ lại khi hồi báo xa dần.

Một tổng quan Cochrane đưa vào 24 thử nghiệm ngẫu nhiên. Để thức ăn xa hơn thì lượng ăn vào giảm, chênh lệch trung bình chuẩn hóa -0,60 (95% CI -0,84 đến -0,36, đây là khoảng tin cậy; 12 nghiên cứu, 1.098 người, chứng cứ độ chắc thấp), thuộc hiệu ứng vừa. Giảm số lựa chọn thì tỷ lệ chọn thức ăn đó giảm rõ hơn, chênh lệch trung bình chuẩn hóa -1,13 (95% CI -1,90 đến -0,37, 3 nghiên cứu, 154 người, chứng cứ độ chắc thấp). Phân tích hồi quy cho thấy để càng xa và lựa chọn càng đơn nhất thì hiệu quả càng mạnh.

Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 2.538 người của Mỹ chia ngẫu nhiên nhân viên cùng người thân và bạn bè của họ vào bốn phương án khuyến khích hoặc chăm sóc thường quy. Kiểu thưởng (làm được thì cho khoảng 800 đô la) có tỷ lệ tiếp nhận 90,0%. Kiểu đặt cọc (nộp trước 150 đô la, cộng thêm 650 đô la thưởng) có tỷ lệ tiếp nhận 13,7%. Tỷ lệ cai thuốc duy trì sáu tháng của bốn phương án khuyến khích từ 9,4% đến 16,0%, còn chăm sóc thường quy là 6,0%. Kiểu thưởng là 15,7%, kiểu cọc là 10,2%. Nhưng trong 13,7% người "hai kiểu đều chịu tham gia", kiểu cọc có tỷ lệ cai thuốc sáu tháng cao hơn kiểu thưởng 13,2 điểm phần trăm (95% CI 3,1 đến 22,8, đây là khoảng tin cậy).

96 tình nguyện viên, mỗi người chọn một động tác về ăn, uống hoặc vận động. Họ làm mỗi ngày trong bối cảnh cố định (ví dụ "sau bữa sáng"), kéo dài 12 tuần, và mỗi ngày tự chấm mức tự động hóa. Dữ liệu của 82 người đủ để phân tích, và mô hình khớp được trên 62 người. Số ngày cần để đạt 95% trần tự động hóa của từng người trong khoảng 18 ngày đến 254 ngày. Nghiên cứu còn thấy bỏ lỡ một lượt thực hiện không ảnh hưởng thực chất tới quá trình tạo thói quen.

150 người được chia ngẫu nhiên thành ba nhóm: tự giúp có nhà trị liệu hướng dẫn, tự giúp không hướng dẫn, và đối chiếu danh sách chờ. Mười tuần sau, độ lớn hiệu ứng giữa các nhóm trên thang trì hoãn thuần là nhóm có hướng dẫn d = 0,70 (95% CI 0,29–1,10, đây là khoảng tin cậy), nhóm không hướng dẫn d = 0,50 (0,10–0,90). Trên thang trì hoãn phi lý thì lần lượt 0,81 (0,40–1,22) và 0,69 (0,29–1,09). Tỷ lệ đạt cải thiện có ý nghĩa lâm sàng: nhóm có hướng dẫn 31,3% đến 40,0%, nhóm không hướng dẫn 24,0% đến 36,0%. Nhóm có hướng dẫn và nhóm không hướng dẫn không khác nhau có ý nghĩa ở bất kỳ kết quả nào.

Cư dân Trung Quốc làm việc nhà mỗi ngày trung bình 1 giờ 17 phút. Chỉ tính người có làm việc nhà thì trung bình 1 giờ 59 phút. Đây là điều tra năm 2024, bao phủ 38.500 hộ và 107.000 người. Một nghiên cứu khác lấy mẫu 6.271 người ở bốn nước. Người tiêu tiền mua thời gian có mức hài lòng cuộc sống cao hơn. Người nghiên cứu còn làm thí nghiệm trong đời thực: cùng một khoản tiền, tiêu vào mua thời gian thì cảm giác hạnh phúc lúc đó cao hơn so với mua đồ vật.

Cư dân Trung Quốc lên mạng mỗi ngày trung bình 5 giờ 37 phút. Chỉ tính người trong ngày đó thật sự lên mạng thì trung bình 6 giờ 3 phút. Người trong ngày đó có dùng mạng chiếm 92,9%. Đây đều là số liệu năm 2024. Năm 2018, cùng cách tính chỉ 2 giờ 42 phút. Đây là mục có con số lớn nhất của phần này. Mỗi ngày cắt đi một giờ trong đó thì bằng mỗi năm nhiều ra 365 giờ. Ngoài ra, theo Trung tâm thông tin mạng Internet Trung Quốc, tới tháng 6 năm 2025, dân mạng trung bình mỗi tuần lên mạng 30,6 giờ, nhiều hơn nửa năm trước 1,9 giờ. Người dùng video ngắn có 1,068 tỷ người, chiếm 95,1% dân mạng.

Người Mỹ từ 15 tuổi trở lên mỗi ngày xem TV 2,6 giờ. Toàn bộ thời gian giải trí của họ là 5,2 giờ, và xem TV chiếm một nửa. Đây là số của năm 2025. Cư dân Trung Quốc xem TV mỗi ngày trung bình 1 giờ 40 phút, người 75 đến 84 tuổi xem 3 giờ 16 phút. Đây là số của năm 2018.

Nghiên cứu khảo sát 251 người dùng Word có kinh nghiệm. Đa số ít dùng phím tắt dù nó nhanh hơn, và vẫn chủ yếu bấm biểu tượng thanh công cụ. Thí nghiệm so theo nhóm xác nhận rằng trong ba cách menu, biểu tượng và phím tắt thì phím tắt nhanh nhất. Thời gian tiết kiệm được tích lũy từng chút theo số lần thao tác mỗi ngày. Người làm cùng một loại việc lâu dài thì lợi nhiều nhất.

Cư dân Trung Quốc mỗi ngày tiêu vào giao thông trung bình 50 phút. Chỉ tính người trong ngày đó có ra ngoài thì là 1 giờ 2 phút. Đây là số của năm 2024. Số liệu Đức theo dõi dài hạn cùng một nhóm người cho thấy người có đường đi làm càng xa thì cảm giác hạnh phúc chủ quan (tự thấy sống tốt hay không) ổn định thấp hơn. Khoản thiệt này không được bù trên thu nhập hay nhà ở. Tổng quan gom nhiều nghiên cứu lại cũng xác nhận rằng thời gian đi làm càng dài thì người càng không hài lòng với đường đi làm, bất kể đi bằng phương tiện nào. Một chiều ít đi 30 phút thì mỗi tuần tiết kiệm khoảng 5 giờ.